Op 10 juli 1999, in het 66e jaar van zijn leven, overleed dr. István Túri, de bekendste meester en docent van de glastuinbouw in groenten.
Hij werd op 7 december 1933 in Cegléd geboren. Zowel de basisschool als de middelbare school volgde hij in Cegléd, in 1952 deed hij eindexamen aan het Kossuth Lajos-gymnasium. In 1957 behaalde hij zijn diploma aan de Hogeschool voor Tuinbouw en Wijnbouw, vanaf 1958 doorliep hij aan dezelfde Hogeschool, later aan de Universiteit voor Tuinbouw, de verplichte rangen: van wetenschappelijk stagiair tot universitair hoofddocent. Op eigen verzoek ging hij in 1993, op 60‑jarige leeftijd, met pensioen.
Sinds de oprichting (1990) was hij onderzoeksdirecteur van PRODUKT Kutató, Fejlesztő, Termelő Kft., en tot zijn dood was hij de geestelijke leider van de veredeling van paprikarassen en de zaadproductie van de veredelde hybriden.
Zijn wetenschappelijke werk begon onder leiding van professor András Somos. Op basis van zijn in 1962 geschreven dissertatie over de inventarisatie en analyse van het groenteteeltgebied van Nagykőrös verwierf hij zijn doctorstitel aan de universiteit.
Als eerste onderzoeksopdracht onderzocht hij de mogelijkheden van groenteteelt op arme zandgronden zonder organische bemesting. Van de technische vraagstukken zijn met zijn naam verbonden: het gebruik van kunststoffen in de tuinbouw, de ontwikkeling van draagconstructies van verschillende voorzieningen, de uitwerking van verwarmingssystemen, de vormgeving van verschillende ventilatie- en irrigatiemethoden, de ontwikkeling van meerdere varianten van dubbele afdekking, het ontwerp van types teeltbedrijven met en zonder verwarming en, niet in de laatste plaats, de watergordijnmethode.
Samen met zijn medewerkers werkte hij de mobiele en vaste benutting van niet‑verwarmde voorzieningen uit, evenals de enkel‑ en dubbelfasige benutting van verwarmde voorzieningen; zij onderzochten de mogelijkheden van teelt in de herfst en winter. Door de introductie van nieuwe rassen en ras‑typen in de teelt en door de invoering van nieuwe teelttechnische methoden heeft hij eveneens blijvende resultaten neergezet.
Als we ook de beschikbare financiële middelen in aanmerking nemen, was hij ongetwijfeld tot op heden de meest succesvolle Hongaarse paprikaveredelaar. Niet alleen het aantal van zijn erkende en aangemelde rassen en hybriden (21), maar vooral hun gebruikswaarde bewijst dit. De in Hongarije nog steeds populairste witte paprika voor teelt onder glas (HRF F1) bevestigt eveneens zijn uitzonderlijke gevoel bij de planning van kruisingen en de selectie van ouderlijnen. Verder werden onder zijn leiding onder meer de rassen Hó F1, Pritavit F1, Kaméleon F1, Velence F1, Titán F1, alsook de raskandidaten Bajnok F1 en Kápia F1 veredeld. Ook het door hem samen met zijn medewerkers verzamelde veredelingsbasismateriaal is van groot belang en kan garant staan voor de voortzetting van zijn levenswerk. Onder zijn leiding werd een specifieke methode voor de productie van hybride zaden uitgewerkt, die ook onder octrooi is gebracht en de basis vormde voor de werking van de sector die hybride zaden produceert.
De veelzijdigheid van dr. István Túri kwam vooral tot uiting in zijn onderzoeken op het gebied van de constitutiebiologie. Hij introduceerde de begrippen trage, middelmatige en snelle groeiconstitutie, bepaalde de voorwaarden voor hun ontstaan en ook de mogelijkheden tot verandering ervan. In een zeer vroeg stadium herkende hij de veranderingen die zich in de ontwikkeling van planten voordeden. De door hem in dergelijke gevallen voorgestelde technologische aanpassingen bleken in de overgrote meerderheid van de gevallen juist te zijn. Túri, de docent, gaf les aan universitaire studenten en praktiserende tuinders; zijn lezingen waren meestal zeer aanschouwelijk, doorspekt met humor en bijzonder boeiend.
Ook de organisatie van de gelijktijdige voorlichting is aan zijn naam verbonden. Reeds eind jaren zestig, begin jaren zeventig gaf hij cursussen in Soroksár. Aan de Universiteit voor Tuinbouw organiseerde hij meerdere tentoonstellingen. De bekendste waren die welke gepaard gingen met conferenties over paprika‑, meloen‑ en komkommerteelt. De door hem bedachte zaadbeurs wordt sinds 1981 elk jaar tot volle tevredenheid van de groentetelers en de zaadhandelaren georganiseerd.
Zijn werk als vakpublicist werd gekenmerkt door de streven naar begrijpelijkheid en de beschrijving en overdracht van praktische werkwijzen. Hij publiceerde meer dan honderd populairwetenschappelijke artikelen, hoofdzakelijk in het tijdschrift Kertészet és Szőlészet. Ook zijn boeken over teelt onder folie zijn geliefd. Het boek Kertészet fólia alatt (medeauteur: Béla Fodor) was het eerste landbouwkundige vakboek waarvan meer dan honderdduizend exemplaren werden verkocht. Hij ontving er een kwaliteitsprijs voor. Op deze onderscheiding, evenals op de Onderscheiding voor Verdienste van de Arbeid die hij voor zijn werk kreeg, was hij altijd trots.
In de afgelopen tien à vijftien jaar kregen zijn geschriften ook een filosofische ondertoon. Dit wordt geïllustreerd door zijn boeken Növényalkat (mogelijkheden en grenzen voor verhoging van de opbrengst) en Az élet korlátai (waarin hij de menselijke aspecten van de constitutiebiologie samenvat). Hij begon ook aan een boek dat de lezer meevoert in de geesteswereld, de wereld van de goden. Hij sprak er veel over, hij had het heel graag willen voltooien, maar dat is hem niet meer gelukt. Wanneer men vroeg naar zijn wetenschappelijke werk en zijn publicaties, antwoordde hij meestal: „het aantal boeken, nieuwe rassen, octrooien, onderscheidingen en academische graden onderschat ik niet, maar ik beschouw dit niet als het belangrijkste, daarom houd ik mij niet bezig met cijfers. In het vakgebied vind ik van alles wat genoemd is en ook daarbuiten alleen dat werk belangrijk, dat de zaak van de tuinbouw vooruitbrengt.”
Voor zijn organisatorische werk had hij doorzettingsvermogen, soms zelfs koppige vasthoudendheid nodig; anders had hij het proeveterrein van de Afdeling Groenteteelt niet kunnen realiseren. In het Proefbedrijf van Soroksár herinneren vandaag de dag nog vele gebouwen, bouwwerken en foliefaciliteiten aan zijn onvermoeibare organisatiekracht, zijn zoektocht naar vernieuwing en zijn vindingrijkheid.
Hij besteedde ook veel aandacht aan zijn ooit talrijke medewerkers. Voor kwaliteitswerk achtte hij meerdere eisen belangrijk: uitleggen, laten opschrijven, terugvragen, uitvoeren en controleren. Achteloosheid, onverschilligheid en luiheid mocht hij niet; strijdlust en doelgerichte, waardescheppende arbeid waardeerde hij. Hij had ook respect voor die medewerkers en collega’s die het nieuwe herkennen en het steunen, ook als zij het niet als eersten opmerkten.
Hij zei meer dan eens dat hij, als hij over een almachtige toverstok zou beschikken, minstens drie dingen zou doen: de teeltinstallaties met plastic afdekking een week lang laten verdwijnen, om zo hun belangrijke rol in de dagelijkse consumptie van groenten‑ en fruitsalades en in het gebruik van sierplanten te laten zien; de mogelijkheden tonen die we met gesloten ruimtes tot nu toe nog niet hebben benut; „en niet voor een week, maar voorgoed zou ik de ziekte van het meesterlijk geformuleerde, maar inhoudsloze gepraat uit de wereld van zinvolle woorden en zinnen verbannen” – zei hij.
Zoals iedereen maakte ook hij fouten en vergissingen. Dan placht hij te zeggen: „Geen van ons is een engel.” Deze kleinere en grotere misstappen en vergissingen vergaf hij ook zijn medewerkers, zolang hij daarachter geen kwaadaardigheid of opzet ontdekte.
Bij zijn pensionering gaf hij geen banketten of feesten; met een paar woorden nam hij afscheid, en misschien was zijn laatste zin: „Ik zou nog graag lange tijd de zaak van de tuinbouw willen dienen!”
Helaas kon deze wens niet volledig in vervulling gaan. Hij leeft nu alleen nog in zijn rassen, zijn geschriften en zijn geestelijke nalatenschap in ons voort.
János Gyúrós